Kalatea czy maranta (roślina modlitewna): jak je odróżnić i czym różni się pielęgnacja

Kalatee i maranty to bliscy krewni z tej samej rodziny, marantowatych (Marantaceae), i obie na noc składają liście, ale należą do różnych rodzajów. Najszybciej zdradza je kształt rośliny: Maranta leuconeura, prawdziwa roślina modlitewna, pozostaje niska i rozrasta się na boki, ma niewielkie owalne liście, natomiast kalatee sprzedawane jako rośliny doniczkowe (dziś w większości Goeppertia) tworzą wyższe, wzniesione kępy z liśćmi na długich ogonkach. Pielęgnacja jest podobna, ale kalatee są zwykle bardziej wymagające co do wilgotności i wody.

Kalatea czy maranta w skrócie

	Kalatea (np. Goeppertia orbifolia)	Roślina modlitewna (Maranta leuconeura)
Aktualny rodzaj	głównie Goeppertia; część sprzedawanych „kalatei” to Ctenanthe lub Stromanthe	Maranta (bez zmian)
Pokrój	wzniesiony, kępiasty; orbifolia osiąga 60–90 cm	niski i rozłożysty; 15–30 cm wysokości
Liście	orbifolia: okrągłe, do 30 cm szerokości, srebrzystozielone pasy	podłużne do owalnych, do ok. 20 cm długości; czerwone nerwy w „rybią ość” lub ciemne plamy
Ruch nocny	wiele gatunków składa liście ku górze	liście unoszą się i składają jak dłonie do modlitwy
Światło	jasno, bez bezpośredniego słońca	jasne światło rozproszone, znosi półcień i cień
Woda	równomiernie wilgotno; deszczówka lub woda z kranu odstana 24 h	równomiernie wilgotno; miękka, letnia woda, nie twarda
Wilgotność	wysoka; orbifolia co najmniej 60%	wysoka; wyraźnie powyżej 50%
Temperatura	16–21 °C, bez wahań	idealnie 18–21 °C, nigdy poniżej 13 °C
Rozmnażanie	podział kępy	podział, sadzonki pędowe z podstawy, nasiona
Zwierzęta (ASPCA)	Calathea spp. nietoksyczne	wpis „Prayer Plant” nietoksyczny (zob. uwaga niżej)

Źródła do każdego wiersza znajdziesz na końcu strony: RHS, NC State Extension, New York Botanical Garden, UF/IFAS i ASPCA.

Czy kalatea to roślina modlitewna?

Zależy, jak ściśle używasz tej nazwy. NC State Extension nazywa marantowate (Marantaceae) „rodziną roślin modlitewnych”, a RHS wyjaśnia, że wiele kalatei wykonuje ten sam nocny ruch: liście składają się ku górze jak dłonie złożone do modlitwy. W luźnym sensie każda kalatea jest więc rośliną modlitewną.

Tej nazwy zwyczajowej używa się też dla pojedynczych kalatei. NC State Extension wymienia „Prayer Plant” jako jedną z nazw zwyczajowych Goeppertia insignis, czyli kalatei lancetowatej. To nakładanie się nazw wywołuje sporo zamieszania w sklepach i w internecie.

W ścisłym sensie „roślina modlitewna” oznacza jednak Maranta leuconeura. To o niej mówi większość poradników pielęgnacyjnych i właśnie ją pod tą nazwą opisują New York Botanical Garden i UF/IFAS.

Jak odróżnić kalateę od maranty

Pokrój

To najpewniejsza wskazówka i widać ją z drugiego końca pokoju.

• Maranta jest niska i rozłożysta. NC State Extension podaje wysokość 15–30 cm i rozpiętość do 60 cm. NParks opisuje kępy o wysokości do ok. 30 cm. UF/IFAS Extension zauważa, że sadzi się ją w wiszących koszach, z których zwisa kaskadą, oraz jako roślinę okrywową w galeriach handlowych i innych nasadzeniach wewnątrz budynków.
• Kalatee rosną w górę. RHS opisuje Goeppertia orbifolia jako kępiastą, kolumnową, wzniesioną roślinę o wysokości ok. 75 cm, a NC State Extension podaje 60–90 cm. Kalatea lancetowata ma według NC State pokrój przypominający fontannę i w domu osiąga ok. 45 cm.

Jeśli twoja roślina przelewa się przez krawędź doniczki, to niemal na pewno maranta. Jeśli tworzy zgrabny wazon z liści stojących na długich ogonkach, to kalatea.

Kształt i wzór liści

Liście maranty są szeroko eliptyczne do owalnych. UF/IFAS podaje długość do 20 cm i szerokość mniej więcej o połowę mniejszą. Wzory różnią się w zależności od odmiany:

• czerwone nerwy układające się w „rybią ość” z jasnymi znaczeniami wzdłuż nerwu głównego (NC State Extension),
• srebrzyste linie od nerwu głównego do brzegu, z głęboko purpurowym lub szarozielonym spodem (RHS),
• u var. kerchoveana, zwanej „śladami królika”, szarozielone znaczenia i wyraźne brązowe plamy po obu stronach nerwu głównego (RHS).

Liście kalatei różnią się między gatunkami znacznie bardziej, i to jeden z powodów, dla których ludzie je kolekcjonują. Goeppertia orbifolia ma duże, niemal okrągłe liście do 30 cm szerokości, ze srebrzystozielonymi pasami i srebrzystym spodem (NC State Extension, RHS). Kalatea lancetowata ma długie, wąskie liście o falistych brzegach, do 45 cm długości, z ciemnozielonymi plamami i purpurowym spodem (NC State Extension).

Przydatny skrót: czerwone nerwy albo brązowe plamy „śladów królika” wskazują na marantę. Bardzo duże, okrągłe albo długie faliste liście wskazują na kalateę.

Łodygi i korzenie

Obie rosną z kłączy. NC State Extension opisuje łodygi maranty jako krótkie i kłączowe, z długimi, pochwiastymi ogonkami liściowymi. Praktyczna różnica wychodzi przy rozmnażaniu: RHS wymienia dla maranty sadzonki z podstawy, podział i wysiew, a w poradniku o kalateach zaleca wyłącznie podział kępy.

Dlaczego kalatee nazywa się dziś Goeppertia

Do 2012 roku te rośliny klasyfikowano jako Calathea. W tym roku Borchsenius, Suárez Suárez i Prince opublikowali w Systematic Botany badanie DNA, które wykazało, że Calathea w dawnym ujęciu była polifiletyczna, czyli nie tworzyła jednej naturalnej grupy. Zawęzili rodzaj Calathea, przywrócili starszy rodzaj Goeppertia i utworzyli 246 nowych kombinacji nazw.

W efekcie większość kalatei na rynku roślin doniczkowych to dziś Goeppertia. RHS wymienia Calathea orbifolia i Calathea rotundifolia jako synonimy Goeppertia orbifolia, a NC State Extension podaje Calathea insignis i Calathea lancifolia jako dawne nazwy Goeppertia insignis. RHS zwraca też uwagę, że rośliny sprzedawane pod zbiorczą nazwą „kalatea” należą obecnie do trzech rodzajów: Ctenanthe, Goeppertia i Stromanthe.

Maranta leuconeura nie została tym objęta. New York Botanical Garden po prostu opisuje rodzaj Maranta jako blisko spokrewniony z Goeppertia.

Etykiety roślin zmieniają się powoli, więc w sklepach nadal będziesz widzieć „Calathea”. Przy zakupach to nie problem. Gdy szukasz informacji o pielęgnacji albo bezpieczeństwie dla zwierząt, wpisuj obie nazwy.

Pielęgnacja kalatei i maranty: czym się różni?

Podstawy są wspólne: jasne, ale rozproszone światło, równomiernie wilgotne podłoże, miękka woda i wilgotne powietrze. Różnice dotyczą tego, ile swobody daje ci każda z roślin.

Światło

RHS podaje, że kalatee najlepiej rosną w jasnym miejscu bez bezpośredniego słońca, i proponuje okno północne lub wschodnie latem, a południowe zimą. NC State Extension ostrzega, że bezpośrednie słońce może przypalić Goeppertia orbifolia.

Maranta według NC State Extension także woli jasne światło rozproszone, a bezpośrednie słońce sprawia, że jej kolory bledną. Lepiej jednak radzi sobie z mniejszą ilością światła: RHS podaje, że znosi pełny lub częściowy cień, a New York Botanical Garden proponuje zacienione okno albo miejsce za cienką firanką.

Woda i jej jakość

Obie chcą podłoża równomiernie wilgotnego w sezonie wzrostu i nieco suchszego zimą.

• Kalatea: RHS zaleca, by wiosną i latem utrzymywać podłoże równomiernie wilgotne, a zimą pozwolić przeschnąć powierzchni, ale nigdy nie dopuścić do całkowitego przesuszenia. Poleca deszczówkę; woda z kranu jest akceptowalna, jeśli postoi co najmniej 24 godziny, żeby odparował chlor. NC State Extension dodaje, że fluor w wodzie z kranu powoduje brązowienie końcówek liści Goeppertia orbifolia, i proponuje wodę destylowaną lub deszczówkę.
• Maranta: New York Botanical Garden zaleca letnią wodę, utrzymywanie wilgotnego podłoża od marca do września i pozwolenie, by zimą przeschły górne 2–3 cm. Odradza twardą wodę, która zostawia na liściach osady mineralne. NC State Extension zauważa, że liście przypalają się przy wysokim poziomie fluoru i przenawożeniu. UF/IFAS ostrzega, by woda nie stała w nasadach roślin, bo łodygi łatwo gniją.

Wilgotność i temperatura

To przy wilgotności kalatee są zwykle trudniejsze. NC State Extension zaleca dla Goeppertia orbifolia wilgotność co najmniej 60%, a RHS proponuje łazienkę. Dla maranty New York Botanical Garden wymaga wilgotności wyraźnie powyżej 50%. Sposoby na jej podniesienie znajdziesz w naszym poradniku o wilgotności powietrza dla roślin.

RHS podaje dla kalatei 16–21 °C i ostrzega przed przeciągami i wahaniami temperatury. Dla maranty New York Botanical Garden podaje jako idealne 18–21 °C, a jako minimum 13 °C.

Nawożenie i rozmnażanie

RHS zaleca nawożenie kalatei raz w miesiącu od kwietnia do września i podział kępy wiosną, tak by każda część miała kilka liści. Dla maranty RHS także proponuje nawożenie co miesiąc, a do rozmnażania wymienia sadzonki z podstawy, podział i wysiew.

Pełne wskazówki pielęgnacyjne znajdziesz w naszych opisach kalatei orbifolia i maranty białożyłkowej.

Czy kalatee i maranty są bezpieczne dla zwierząt?

Obie uważa się za nietoksyczne, ale ślad w dokumentach jest bardziej zagmatwany, niż się wydaje.

• ASPCA uznaje kalatee (Calathea spp.) za nietoksyczne dla psów, kotów i koni. NC State Extension podaje Goeppertia orbifolia i Goeppertia insignis jako nietoksyczne dla kotów i psów.
• Wpisy ASPCA Prayer Plant i Maranta również podają brak toksyczności dla psów, kotów i koni. Oba jako nazwę naukową wymieniają jednak Calathea insignis, czyli kalateę lancetowatą, a nie Maranta leuconeura. ASPCA obejmuje więc „roślinę modlitewną” przez nazwę zwyczajową, a osobnego wpisu dla samej Maranta leuconeura nie znaleźliśmy.

Nietoksyczna nie znaczy, że zwierzę może pogryźć roślinę bez żadnych kłopotów żołądkowych. Nasz poradnik o roślinach trujących dla kotów i psów wyjaśnia, jak czytamy bazę ASPCA.

Którą kupić?

Jeśli chcesz wzorzystą roślinę na półkę, do wiszącego kosza albo w miejsce z dala od okna, maranta to zwykle łatwiejszy wybór. Pozostaje niewielka, znosi cień i rozmnaża się zarówno z sadzonek, jak i przez podział.

Jeśli marzysz o dużych, efektownych liściach i potrafisz utrzymać wilgotne powietrze oraz podlewać deszczówką lub wodą destylowaną, kalatea taka jak Goeppertia orbifolia będzie ozdobą kolekcji. Licz się z suchymi, brązowymi brzegami liści, gdy powietrze zrobi się suche.