Rare Leaf Słowniczek
Słowniczek miłośnika roślin
Węzeł, chimera, rewersja, keramzyt… Pojęcia z poradników i giełd roślin, wyjaśnione po ludzku.
- aklimatyzacja
- Stopniowe przyzwyczajanie rośliny do nowych warunków, np. do niższej wilgotności powietrza po wysyłce albo po wyjęciu z kultury tkankowej. Nagłe zmiany światła lub wilgotności często kończą się zrzucaniem liści.
- antocyjany
- Rozpuszczalne w wodzie barwniki roślinne, które nadają tkankom czerwone, różowe lub fioletowe odcienie. To one odpowiadają za czerwonawe młode liście i ciemne zabarwienie wielu filodendronów.
- blaszka liściowa (lamina)
- Płaska, prowadząca fotosyntezę część liścia, bez ogonka. To właśnie na blaszce ocenia się wzór wariegacji, fenestrację i kształt zatoki.
- bulwa (bulwocebula)
- Zgrubiała, podziemna nasada pędu, która magazynuje zapasy. Alocasia tworzy wśród korzeni małe bulwki, z których można wyhodować nowe rośliny.
- chimera
- Roślina zbudowana z genetycznie odmiennych warstw komórek, np. z zielonej tkanki i tkanki bez chlorofilu. Wariegacja chimeryczna nie przenosi się przez nasiona, utrzymuje się tylko dzięki rozmnażaniu wegetatywnemu i może się nieprzewidywalnie przesuwać lub zanikać.
- drapieżne roztocza
- Pożyteczne roztocza wypuszczane w ramach biologicznego zwalczania szkodników. Phytoseiulus persimilis poluje na przędziorki, a Neoseiulus (Amblyseius) cucumeris stosuje się głównie zapobiegawczo przeciw wciornastkom.
- drenaż
- To, jak dobrze doniczka i podłoże odprowadzają nadmiar wody. Otwór odpływowy jest niezbędny; woda stojąca wokół korzeni odcina im dopływ tlenu i prowadzi do gnicia.
- fenestracja
- Otwory lub wcięcia w blaszce liściowej, najlepiej znane u monstery. Pojawiają się na dojrzałych liściach; młode rośliny i te, które mają za mało światła, często wypuszczają liście pełne.
- gatunek
- Podstawowa jednostka klasyfikacji botanicznej, zapisywana kursywą jako nazwa rodzaju i epitet gatunkowy, np. Epipremnum aureum. Gdy botanicy przeklasyfikują roślinę, dawna nazwa staje się synonimem (Calathea orbifolia to dziś Goeppertia orbifolia).
- integrowana ochrona roślin (IPM)
- Podejście łączące zapobieganie, regularne kontrole oraz metody mechaniczne i biologiczne, w którym pestycydy są ostatecznością. W przypadku roślin doniczkowych oznacza to kwarantannę, pułapki lepowe, drapieżne roztocza i celowane zabiegi.
- jasne rozproszone światło
- Dużo światła, ale bez bezpośredniego południowego słońca na liściach – np. przy oknie wschodnim albo w pewnej odległości od okna południowego, za cienką firanką. Większość obrazkowatych i roślin pstrych właśnie takie lubi.
- kalus
- Tkanka przyranna, która tworzy się na powierzchni cięcia. Sadzonki sukulentów zostawia się przed posadzeniem, żeby przeschły i wytworzyły kalus, dzięki czemu nie zgniją.
- katafil
- Zmodyfikowany liść przypominający przysadkę, który u filodendronów i innych obrazkowatych otula i chroni rozwijający się nowy liść. Gdy liść się rozwinie, katafil zwykle zasycha i odpada, choć niektóre gatunki zachowują go na łodydze.
- kłącze
- Poziomy pęd rosnący pod ziemią lub przy jej powierzchni, z którego węzłów wyrastają korzenie i pędy. Rośliny kłączowe, takie jak zamiokulkas czy kalatee, zwykle rozmnaża się przez podział.
- kolba
- Mięsisty kłos gęsto pokryty drobnymi kwiatami, charakterystyczny dla rodziny obrazkowatych (Araceae). Towarzyszy mu ochronna pochwa kwiatostanowa.
- kora do storczyków
- Grube kawałki kory, zwykle sosnowej. W mieszankach dla obrazkowatych tworzą duże przestrzenie powietrzne, podobnie jak u roślin, które w naturze wspinają się po pniach drzew.
- korzeń powietrzny
- Korzeń wyrastający z łodygi ponad podłożem, zwykle przy węźle. Pnące obrazkowate przytrzymują się nimi podpór i pobierają wilgoć; sadzonki z korzeniem powietrznym zazwyczaj szybciej się ukorzeniają.
- kultura tkankowa (in vitro)
- Rozmnażanie roślin z maleńkich fragmentów tkanki na pożywce w sterylnych warunkach laboratoryjnych. Pozwala uzyskać dużą liczbę genetycznie identycznych roślin, dlatego niegdyś rzadkie odmiany z czasem tanieją.
- kwarantanna
- Trzymanie świeżo kupionej rośliny przez kilka tygodni z dala od reszty kolekcji i sprawdzanie, czy nie ma szkodników. Dzięki temu wciornastki, przędziorki ani wełnowce nie rozprzestrzenią się na inne rośliny.
- LECA (keramzyt)
- Lekkie kulki z wypalanej, spęcznionej gliny (ang. lightweight expanded clay aggregate), używane jako warstwa drenażowa, dodatek do podłoża lub samodzielnie w półhydroponice, w której korzenie pobierają wodę ze zbiornika.
- luks / foot-candle
- Jednostki natężenia oświetlenia, czyli ilości światła padającego na powierzchnię. Luks to jednostka metryczna, a foot-candle amerykańska; 1 foot-candle to około 10,76 luksa. Mierzy się je luksomierzem albo, orientacyjnie, aplikacją w telefonie.
- mieszaniec (hybryda)
- Roślina powstała ze skrzyżowania dwóch różnych gatunków lub odmian. Mieszańca międzygatunkowego oznacza się w nazwie botanicznej znakiem ×, jak w przypadku Alocasia × amazonica.
- międzywęźle
- Odcinek łodygi między dwoma węzłami. Wyjątkowo długie międzywęźla z drobnymi liśćmi często świadczą o tym, że roślina wyciąga się w poszukiwaniu światła (etiolacja).
- NPK (proporcje w nawozie)
- Trzy liczby na etykiecie nawozu określają zawartość azotu (N), fosforu (P) i potasu (K). Azot napędza wzrost liści; rośliny doniczkowe nawoź głównie w okresie aktywnego wzrostu, rozcieńczając nawóz zgodnie z etykietą.
- odkład powietrzny
- Ukorzenianie fragmentu łodygi, gdy jest jeszcze połączony z rośliną mateczną: lekko nacina się go przy węźle, owija wilgotnym torfowcem i folią, a gdy pojawią się korzenie, odcina się go i sadzi do doniczki.
- odmiana (kultywar)
- Forma rośliny wyselekcjonowana i utrzymywana w uprawie ze względu na wyróżniające ją cechy, np. Monstera deliciosa 'Thai Constellation'. Nazwy odmian zapisuje się w pojedynczych cudzysłowach i nie tłumaczy się ich.
- odrost
- Młoda roślina, która wyrasta u podstawy rośliny macierzystej. Gdy wypuści własne korzenie, można ją oddzielić i posadzić osobno.
- ogonek liściowy
- Szypułka łącząca blaszkę liściową z łodygą. Wiele obrazkowatych ma długie ogonki, a wariegacja może się na nich pojawić, zanim będzie widoczna na liściu.
- okres spoczynku
- Okres spowolnionego lub wstrzymanego wzrostu, zwykle zimą, gdy jest mniej światła. Alokazje mogą wtedy zrzucić liście i przetrwać jako bulwa; ogranicz podlewanie i przestań nawozić.
- paszport roślin
- Urzędowa unijna etykieta dla roślin przeznaczonych do sadzenia, która potwierdza spełnienie wymogów fitosanitarnych i umożliwia identyfikowalność. Nie jest wymagana przy sprzedaży bezpośrednio użytkownikom końcowym, ale jest obowiązkowa przy sprzedaży na odległość, np. w zamówieniach online.
- perlit
- Lekki biały granulat ze szkła wulkanicznego, które podgrzano, aż się spęczniało. Dodaje się go do podłoży, żeby poprawić napowietrzenie i drenaż; nie zawiera składników odżywczych.
- pH (odczyn)
- Miara kwasowości lub zasadowości podłoża w skali 0–14, gdzie 7 oznacza odczyn obojętny. Większość roślin doniczkowych woli odczyn lekko kwaśny; przy niewłaściwym pH część składników odżywczych staje się trudniej dostępna.
- pochwa kwiatostanowa
- Przysadka, która otula lub podpiera kolbę w kwiatostanie obrazkowatych. U skrzydłokwiatu i anturium to właśnie ten efektowny biały lub barwny element, który zwykle nazywamy kwiatem.
- podłoże (substrat)
- Materiał, w którym ukorzenia się roślina doniczkowa, np. ziemia do kwiatów, kora, perlit i włókno kokosowe. Obrazkowatym najlepiej służą grube, przewiewne mieszanki, z których woda po podlaniu szybko odpływa.
- podział kępy
- Rozdzielenie rośliny tworzącej kępy lub kłącza na kilka części, z których każda ma własne korzenie i liście. Najlepiej robić to przy przesadzaniu.
- przepłukiwanie podłoża
- Przepuszczenie przez doniczkę dużej ilości wody, żeby wypłukać sole nagromadzone z nawozów i twardej wody. Biały nalot na podłożu lub doniczce i brązowe końcówki liści to oznaki nadmiaru soli.
- przędziorki
- Drobne roztocza (najczęściej Tetranychus urticae), które żerują na spodniej stronie liści. Na liściach pojawia się drobne żółte kropkowanie, a przy silnym porażeniu delikatna pajęczynka; najlepiej czują się w ciepłym, suchym powietrzu.
- pumeks
- Porowata skała wulkaniczna używana jako mineralny składnik podłoży. Jest cięższy od perlitu, rzadziej wypływa na powierzchnię i się nie rozkłada.
- rewersja
- Sytuacja, w której pstra roślina zaczyna wypuszczać czysto zielone przyrosty. Zielone pędy są silniejsze i mogą zdominować roślinę, dlatego zwykle przycina się je aż do miejsca, z którego wyrastają.
- roślina przerośnięta korzeniami
- Gdy korzenie wypełniają całą doniczkę, okręcają się wzdłuż jej ścianek i wyrastają przez otwór odpływowy. Woda przelatuje wtedy od razu na wylot, a roślinę trzeba przesadzić do nieco większej doniczki.
- rozłóg (stolon)
- Cienki pęd, który wyrasta z rośliny macierzystej i na końcu tworzy nową roślinkę. Klasycznym przykładem jest zielistka (Chlorophytum comosum); młode roślinki można ukorzeniać, zanim zostaną odcięte.
- sadzonka
- Fragment odcięty od rośliny, najczęściej odcinek łodygi z węzłem i liściem, z którego wyrasta nowa roślina. Jest genetycznie identyczna z rośliną mateczną, dlatego w ten sposób rozmnaża się odmiany i rośliny pstre.
- sadzonka ukorzeniona i nieukorzeniona
- Ukorzeniona sadzonka ma już własne korzenie i jest gotowa do posadzenia; nieukorzeniona to tylko fragment łodygi z węzłem, który musi się dopiero ukorzenić. Nieukorzenione sadzonki są zwykle tańsze, ale bardziej ryzykowne.
- stożek wzrostu (merystem wierzchołkowy)
- Aktywnie dzieląca się tkanka na wierzchołku pędu, z której powstają nowe liście. Jego uszczknięcie zwykle sprawia, że roślina rozkrzewia się z pąków w niższych węzłach.
- świadectwo fitosanitarne
- Urzędowy dokument wydany przez służbę ochrony roślin kraju wywozu, potwierdzający, że przesyłka spełnia przepisy fitosanitarne kraju przywozu. Od 14 grudnia 2019 r. potrzebują go praktycznie wszystkie rośliny do sadzenia wprowadzane do UE spoza jej granic, nawet w małych ilościach na własny użytek.
- tarczniki i miseczniki
- Owady wysysające soki, które siedzą na łodygach i liściach pod ochronną tarczką. Miseczniki wydzielają lepką spadź, tarczniki nie; tarczka chroni je przed wieloma opryskami.
- torfowiec (sphagnum)
- Suszony mech, który zatrzymuje dużo wody, a jednocześnie pozostaje przewiewny. Używa się go do ukorzeniania sadzonek, odkładów powietrznych i podpór z mchu.
- ukorzeniacz
- Proszek, żel lub roztwór z syntetycznymi auksynami (np. IBA), w którym zanurza się podstawę sadzonki. Przyspiesza i wyrównuje tworzenie korzeni, zwłaszcza u roślin, które trudniej się ukorzeniają.
- ukorzenianie w wodzie
- Wstawienie sadzonki węzłem do wody, aż wypuści korzenie, a potem posadzenie jej w ziemi. Regularnie wymieniaj wodę; korzenie wyrośnięte w wodzie potrzebują trochę czasu, żeby przystosować się do podłoża.
- wariegacja
- Wzór na liściach łączący zieleń z bielą, kremem lub żółcią, w którym części tkanki brakuje chlorofilu. Może mieć podłoże genetyczne, chimeryczne lub wirusowe; jasne partie nie prowadzą fotosyntezy, dlatego rośliny pstre rosną wolniej.
- wariegacja marmurkowa
- Drobny, rozproszony wzór plamek i smug na całej blaszce zamiast dużych, jednolitych płatów. Typowym przykładem jest epipremnum 'Marble Queen'.
- wariegacja sektorowa (półksiężyc)
- Wariegacja w postaci dużych, jednolitych płatów, gdy cały fragment liścia jest biały lub różowy. Skrajnym przypadkiem jest „półksiężyc”, w którym chlorofilu brakuje dokładnie po jednej stronie nerwu głównego.
- wciornastki
- Drobne, smukłe owady o strzępiastych skrzydłach, które wysysają zawartość komórek liści. Zostawiają srebrzyste plamy i czarne kropki odchodów, a na obrazkowatych często kryją się w rozwijających się liściach.
- wełnowce
- Owady wysysające soki, pokryte białą, watowatą woskową wydzieliną. Gromadzą się w kątach liści i na korzeniach i wydzielają lepką spadź, na której rozwija się sadzak.
- węzeł
- Miejsce na łodydze, z którego wyrasta liść, pąk kątowy, a u obrazkowatych często także korzeń powietrzny. Sadzonka musi mieć co najmniej jeden węzeł, żeby wypuściła nowy pęd.
- wilgotność powietrza
- Ilość pary wodnej w powietrzu, podawana jako wilgotność względna w procentach. Tropikalne obrazkowate i kalatee w suchych, ogrzewanych pomieszczeniach dostają brązowych brzegów liści i łatwiej atakują je przędziorki.
- włókno kokosowe
- Włókna i miąższ z łupin orzechów kokosowych, stosowane jako zamiennik torfu. Dobrze trzymają wilgoć; niektóre produkty zawierają sole i najlepiej je przepłukać przed użyciem.
- zatoka (sinus)
- Wcięcie u nasady blaszki liściowej w miejscu przyczepu ogonka, typowe dla liści sercowatych i strzałkowatych. Jego kształt pomaga odróżnić blisko spokrewnione gatunki, na przykład w rodzaju Alocasia.
- zgnilizna korzeni
- Gnicie korzeni wywołane głównie przez zalanie oraz grzyby lub lęgniowce, takie jak Pythium. Zaatakowane korzenie są brązowe, rozmiękłe i nieprzyjemnie pachną, a roślina więdnie, mimo że podłoże jest mokre.
- ziemiórki
- Małe czarne muszki krążące wokół doniczek. Ich larwy żyją w wilgotnym podłożu, żywią się materią organiczną i grzybami i mogą uszkadzać delikatne korzenie sadzonek; pomaga przesuszanie wierzchniej warstwy podłoża.